Bu, həm Avropa, həm də Avrasiya üçün mühüm siqnaldır”
Prezident İlham Əliyevin Gürcüstana səfəri Cənubi Qafqazda dəyişən geosiyasi reallıqlar fonunda xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Regionda nəqliyyat marşrutlarının yenidən formalaşdığı, enerji təhlükəsizliyi məsələlərinin aktuallaşdığı və sülh gündəliyinin ön plana çıxdığı bir dövrdə bu səfər Azərbaycan-Gürcüstan strateji tərəfdaşlığının daha da möhkəmləndirilməsinə yönəlmiş mühüm siyasi addım kimi qiymətləndirilir.
Hafta.az-ın müsahibi Milli Məclisin deputatı Müşfiq Məmmədlidir:
– Prezident İlham Əliyevin Gürcüstana səfərini ümumi kontekstdə necə qiymətləndirirsiniz? Bu səfər Azərbaycan üçün hansı strateji əhəmiyyəti daşıyır?
- Bu səfər təkcə ikitərəfli münasibətlərin növbəti mərhələsi deyil, həm də Cənubi Qafqazda yeni geosiyasi reallıqlar fonunda verilmiş güclü siyasi mesajdır. Aprelin 6-da Tbilisidə keçirilən görüşlərdə həm Gürcüstan rəhbərliyi, həm də Prezident İlham Əliyev Azərbaycan-Gürcüstan münasibətlərinin strateji xarakter daşıdığını, qarşılıqlı suverenlik və ərazi bütövlüyünə dəstəyin dəyişməz olduğunu açıq şəkildə vurğuladılar. Prezident İlham Əliyev səfərin iki qardaş ölkə münasibətlərinə yeni təkan verəcəyini, Orta Dəhlizin isə Azərbaycan və Gürcüstandan keçən əsas nəqliyyat arteriyası olduğunu bildirdi. Bu, Azərbaycan üçün həm siyasi, həm iqtisadi, həm də tranzit təhlükəsizliyi baxımından son dərəcə əhəmiyyətlidir.
- İki ölkə arasında strateji tərəfdaşlıq hansı sahələrdə daha da dərinləşə bilər?
- Hesab edirəm, əsas prioritetlər enerji, nəqliyyat-logistika, ticarət, rəqəmsal əlaqəlilik, yaşıl enerji və qarşılıqlı investisiyalar olmalıdır. Rəsmi bəyanatlarda da vurğulandığı kimi, Azərbaycan, artıq Gürcüstan iqtisadiyyatına 3,7 milyard ABŞ dolları həcmində sərmayə yatırıb, ticarət dövriyyəsi isə 2025-ci ildə 800 milyon dollardan çox olub və 2026-cı ildə 1 milyard dollara çatmaq potensialı daşıyır. Bu göstəricilər strateji tərəfdaşlığın artıq sadəcə siyasi deyil, dərin iqtisadi baza üzərində qurulduğunu göstərir.
– Orta Dəhlizin inkişafı fonunda Azərbaycan və Gürcüstanın rolu necə dəyişir?
- Orta Dəhliz, artıq alternativ marşrut olmaqdan çıxaraq Avrasiya məkanında strateji bağlantı xəttinə çevrilir. Bu prosesdə Azərbaycan Xəzərdən Qara dənizə uzanan bağlantının əsas logistika qovşağı, Gürcüstan isə Avropaya çıxış qapısı rolunu daha da gücləndirir. Gürcüstan Baş naziri də bəyan etdi ki, qlobal geosiyasi dəyişikliklər Orta Dəhlizin, həmçinin Qara dəniz və Cənubi Qafqazın əhəmiyyətini artırıb. Azərbaycan tərəfi də bu marşrutu “əsas nəqliyyat arteriyası” kimi xarakterizə edib. Deməli, Bakı və Tbilisi artıq sadəcə tranzit ölkələri deyil, Avropa ilə Asiya arasında strateji etibarlılıq təmin edən tərəfdaşlardır.
- Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu layihəsinin gələcək perspektivlərini necə görürsünüz?
- Bakı-Tbilisi-Qars xəttinin perspektivi olduqca genişdir. Xüsusilə Gürcüstan hissəsində aparılmış modernizasiya işlərindən sonra xəttin illik yükdaşıma gücü 1 milyon tondan 5 milyon tona yüksəlib. Bu, layihəni Orta Dəhlizin yük axınlarını daha sürətli və daha böyük həcmdə qəbul edə bilən əsas komponentinə çevirir. Qarşıdakı mərhələdə bu xəttin konteyner daşımalarında, Çin-Mərkəzi Asiya-Qafqaz-Türkiyə-Avropa zəncirində rolu daha da artacaq.
– Regional təhlükəsizlik məsələləri bu səfərdə nə dərəcədə ön plandadır?
- Regional təhlükəsizlik bu səfərin mərkəzi mövzularından biri idi. Prezident İlham Əliyev mətbuata bəyanatında bildirdi ki, tərəflər regional vəziyyət və təhlükəsizlik məsələlərini geniş müzakirə ediblər. O, Cənubi Qafqazda “tamamilə yeni vəziyyətin” yarandığını və region ölkələrinin bu fürsəti qaçırmamalı olduğunu vurğuladı. Gürcüstan Baş naziri isə Azərbaycan-Ermənistan sülh prosesini dəstəklədiklərini və lazım gəldikdə dialoqa töhfə verməyə hazır olduqlarını bəyan etdi. Bu, göstərir ki, səfər yalnız iqtisadi deyil, həm də təhlükəsizlik memarlığı baxımından əhəmiyyətli idi.
– Azərbaycan-Gürcüstan-Türkiyə üçtərəfli əməkdaşlığının gücləndirilməsi üçün hansı addımlar atılmalıdır?
- Bu üçtərəfli format artıq özünü doğruldub, amma yeni mərhələdə onu daha institusional etmək lazımdır. Məncə, birinci növbədə nəqliyyat, gömrük, enerji təhlükəsizliyi və rəqəmsal ticarət üzrə daimi koordinasiya mexanizmləri yaradılmalıdır. İkinci istiqamət müdafiə və strateji infrastrukturun təhlükəsizliyi sahəsində birgə planlaşdırmadır. Üçüncü vacib istiqamət isə yaşıl enerji və elektrik ötürücü layihələrində koordinasiyanın gücləndirilməsidir. Bakı-Tbilisi-Qars, BTC, Cənub Qaz Dəhlizi kimi layihələr göstərdi ki, Bakı-Tbilisi-Ankara xətti regionun sabitliyinin əsas dayaqlarındandır.
– Bu səfər Cənubi Qafqazda geosiyasi balansa təsir edə bilər?
- Bu səfər regionda geosiyasi balansı daha çox regional məsuliyyət, qarşılıqlı etimad və xarici təsirlərdən asılılığın azaldılması istiqamətində gücləndirir. Yəni burada əsas mesaj ondan ibarətdir ki, Cənubi Qafqazın gələcəyini ilk növbədə region dövlətləri müəyyən etməlidir. Azərbaycan və Gürcüstanın bu səviyyədə yaxın koordinasiyası regionda sabitlik, enerji təhlükəsizliyi və tranzit marşrutlarının davamlılığı baxımından yeni tarazlıq yaradır. Bu, həm Avropa üçün, həm də daha geniş Avrasiya məkanı üçün mühüm siqnaldır.
– Parlament diplomatiyası bu prosesdə hansı rolu oynaya bilər?
Parlament diplomatiyası siyasi qərarların davamlılığını təmin edən mühüm sütundur. Dövlət başçılarının və hökumətlərin qurduğu strateji çərçivə parlamentlərarası əməkdaşlıq vasitəsilə daha da möhkəmlənə bilər. Azərbaycan və Gürcüstan parlamentləri arasında komitələr səviyyəsində təmasların, dostluq qruplarının, birgə müzakirələrin və qanunvericilik təcrübəsi mübadiləsinin genişləndirilməsi vacibdir. Xüsusilə nəqliyyat, enerji, sərhədkeçmə prosedurları, investisiyaların qorunması və regional təhlükəsizlik mövzularında parlament diplomatiyası praktik nəticələr verə bilər.
– Orta Dəhlizin inkişafı baxımından Azərbaycan-Gürcüstan əməkdaşlığının dərinləşdirilməsi nə dərəcədə vacibdir? Bu istiqamətdə hansı yeni addımlar gözlənilir?
- Bu əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi sadəcə vacib deyil, həlledicidir. Orta Dəhliz məhz Azərbaycan və Gürcüstanın qarşılıqlı koordinasiyası üzərində işləyən marşrutdur. Gözlənilən yeni addımlar sırasında liman-dəmir yolu-gömrük inteqrasiyasının genişləndirilməsi, keçid prosedurlarının rəqəmsallaşdırılması, konteyner daşımalarının optimallaşdırılması və BTQ xəttinin imkanlarından daha geniş istifadə dayanır. Rəsmi mənbələrdə də qeyd olunur ki, 2025-ci ildə Bakı limanında konteyner daşımaları 100 min TEU-ya çatıb, Orta Dəhliz üzrə yük həcmlərinin 2030-a qədər 11 milyon tona çatacağı proqnozlaşdırılır. Bu isə yeni koordinasiya və investisiya tələb edir.
– Gürcüstanın Ermənistanla ticarət və yük daşımalarında oynadığı rol regionda iqtisadi və siyasi balansı necə təsir edir? Azərbaycan bu reallıq fonunda hansı siyasəti yürütməlidir?
- Məsələyə emosional deyil, strateji baxış lazımdır. Prezident İlham Əliyev özü də bəyan etdi ki, Azərbaycanla Ermənistan arasında ticarət Gürcüstan üzərindən həyata keçirilir. Bu fakt Gürcüstanın regionda neytral iqtisadi körpü funksiyasını göstərir. Məncə, Azərbaycan bu reallıq fonunda praqmatik siyasət yürütməlidir: bir tərəfdən Gürcüstanla strateji tərəfdaşlığı dərinləşdirməli, digər tərəfdən isə regionda yeni kommunikasiya xətlərinin açılması ilə çoxtərəfli iqtisadi inteqrasiyanı təşviq etməlidir. Bu yanaşma həm sabitliyə xidmət edir, həm də Azərbaycanın maraqlarını qoruyur.
– İki ölkə arasında siyasi və iqtisadi əməkdaşlığın gələcək inkişaf perspektivlərini necə görürsünüz? Hansı sahələr prioritet olmalıdır?
Perspektivlər çox müsbətdir, siyasi etimad yüksəkdir, iqtisadi göstəricilərdə artım nümayiş olunur, ortaq layihələr isə real nəticə verir. Prioritet sahələr kimi enerji və enerji tranziti, yaşıl enerji, nəqliyyat-logistika, rəqəmsal ticarət, kənd təsərrüfatı, turizm, sərmayə qoyuluşu və sənaye kooperasiyası önə çıxır. Xüsusilə qarşılıqlı investisiyaların və üçüncü ölkələrdə birgə layihələrin gündəmə gəlməsi münasibətlərin yeni mərhələyə keçdiyini göstərir.
– Azərbaycan və Gürcüstan Cənubi Qafqazda sülh və sabitliyin formalaşmasında hansı birgə təşəbbüslərlə çıxış edə bilər?
Azərbaycan və Gürcüstan, ilk növbədə, regionda etimad quruculuğu, iqtisadi bağlılıq və nəqliyyat təhlükəsizliyi üzrə birgə təşəbbüslərlə çıxış edə bilər. Məncə, ortaq platformalar üç istiqamətdə formalaşa bilər: birincisi, ticarət və tranzit üzərindən sülhün iqtisadi əsaslarının möhkəmləndirilməsi; ikincisi, enerji və nəqliyyat infrastrukturunun təhlükəsizliyi üzrə əlaqələndirilmiş mexanizmlər; üçüncüsü, Cənubi Qafqazın gələcəyi ilə bağlı regional dialoq formatlarının təşviqi. Gürcüstanın sülh prosesinə dəstək verməyə hazır olduğunu bəyan etməsi bu baxımdan müsbət siqnaldır.
